DataOps & Veri Güvenilirliği Sözlüğü
Bu sözlük, dataopsphere içeriklerinde kullanılan terimlerin tek cümlelik, alıntılanabilir tanımlarını içerir. Her tanım ilgili derin kılavuza bağlanır.
Bir terimi ilk kez okuyorsanız tek cümlelik tanım yeterlidir; uygulamaya geçecekseniz terim sayfasındaki bağlama ve bağlantılı rehbere gidin.
Data Reliability Engineering (DRE)
Verinin doğru, taze ve erişilebilir olduğunu ölçülebilir biçimde garanti etmeyi amaçlayan mühendislik disiplini.
Data Reliability Engineering
Veri Sözleşmesi
Bir veri üreticisi ile tüketicisi arasında şema, tip, anlam ve tazelik garantilerini bağlayıcı biçimde tanımlayan makine-okunabilir anlaşma.
Data Contract
ODCS (Open Data Contract Standard)
Veri sözleşmelerini tanımlamak için kullanılan, açık ve satıcıdan bağımsız YAML tabanlı spesifikasyon (v3.0.0).
Open Data Contract Standard
SLO / SLI / SLA
SLI ölçülen değer, SLO hedeflenen iç eşik, SLA ise dış taahhüt ve yaptırımdır.
Service Level Objective / Indicator / Agreement
Veri Tazeliği
Bir verinin kaynaktan tüketiciye ulaşması için geçen süre.
Data Freshness
Error Budget
SLO’nun izin verdiği kötü olma payı; tüketildiğinde yeni özellik yayınının durduğu yönetim aracı.
RTO (Recovery Time Objective)
Bir kesintiden sonra sistemin en geç ne kadar sürede tekrar çalışır olması gerektiğini belirten hedef.
Recovery Time Objective
RPO (Recovery Point Objective)
Bir kesintide kabul edilebilir maksimum veri kaybı süresi.
Recovery Point Objective
Schema Drift
Üretimdeki bir veri kaynağının şemasının, veri ekibinin beklediğinden habersiz biçimde farklılaşması.
Data CI/CD
Veri dönüşümlerini uygulama kodu gibi test edip, inceleyip, kademeli olarak dağıtma pratiği.
Slim CI
Bir PR’da yalnızca değişen modelleri ve doğrudan etkilenen downstream testlerini çalıştıran, ambar maliyetini düşüren CI tekniği.
Expand & Contract
Şema değişikliklerini tüketici-önce dağıtarak sıfır kesintiyle uygulayan üç fazlı geçiş protokolü.
Expand and Contract
Data Observability
Verinin kendi sağlığını telemetri ile görünür kılma pratiği: tazelik, hacim, şema, dağılım ve soyağacı.
Data Quality Gate
Kalite testleri başarısız olduğunda downstream pipeline adımlarını otomatik durduran CI/CD kontrol noktası.
Postmortem
Bir olay sonrası ne olduğunu, neden olduğunu ve sisteme hangi kontrolün eklendiğini belgeleyen, kişiyi değil sistemi sorgulayan analiz.
Idempotency
Aynı işlemin birden fazla kez çalıştırılmasının sonucu değiştirmemesi özelliği.
Data Lineage
Bir verinin kaynaktan türetilmiş çıktılara kadar izlediği yolun haritası.
Nereden başlamalı?
- ▸Veri platformunu yeni kuruyorum: DRE → Veri Sözleşmesi → Data CI/CD → Data Observability
- ▸Bir veri hatası yaşadım: Postmortem → Idempotency → Data Quality Gate → Schema Drift
- ▸Denetim raporu hazırlıyorum: RTO → RPO → SLO/SLI/SLA → Error Budget